Uroczystości pogrzebowe śp. Jerzego Zacharczuka

W piątek 25 września w kościele pw. Ducha Świętego w Białymstoku pożegnaliśmy śp. Jerzego Zacharczuka, jednego z pierwszych liderów podlaskiej Solidarności. W ostatnim pożegnaniu zmarłego uczestniczył przewodniczący Zarządu Regionu Podlaskiego Józef Mozolewski oraz poczet sztandarowy Regionu Podlaskiego NSZZ "Solidarność"

Śp. Jerzy Zacharczuk był działacz opozycji antykomunistycznej w latach 80., związany ze środowiskiem robotniczym Białegostoku, a w szczególności z Fabryką Przyrządów i Uchwytów. Juz w latach 70. czynnie uczestniczył w protestach robotniczych. Po fali strajków latem 1980 roku włączył się w tworzenie niezależnych struktur związkowych w Białymstoku. Jako pracownik Fabryki Przyrządów i Uchwytów (popularnie nazywanej „Uchwytami”) był współorganizatorem Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” na terenie swojego zakładu pracy. Pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w FPiU, która była jednym z najważniejszych i najbardziej aktywnych ośrodków opozycji robotniczej w regionie.
Z racji swojej wiodącej roli w białostockim środowisku robotniczym Jerzy Zacharczuk stał się obiektem stałego, agresywnego rozpracowywania przez aparat bezpieczeństwa PRL. Według materiałów zgromadzonych w Archiwum IPN już 15 stycznia 1981 r. SB zarejestrowała go pod numerem BK-26669 do Sprawy Obiektowej (SO) o kryptonimie „Solidarność”. 26 lutego 1981 r. został formalnie zarejestrowany w ramach rozpracowywania Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Regionu Białystok. Zabezpieczenie operacyjne obejmowało podsłuchy, kontrolowanie korespondencji, rewizje domowe oraz stałą obserwację z udziałem Tajnych Współpracowników uplasowanych w otoczeniu Zakładu nr 1 FPiU. Służba Bezpieczeństwa traktowała go jako jednego z kluczowych „radykałów” zagrażających stabilności systemu w regionie.
Jerzy Zacharczuk został aresztowany 13 grudnia 1981 r. na mocy wniosku Wydziału Śledczego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Białymstoku w ramach ogólnokrajowej akcji o kryptonimie „Jodła”. Uznano go za osobę, której „izolacja jest niezbędna dla ochrony ładu i bezpieczeństwa publicznego”. Początkowo przetrzymywano go w areszcie w Białymstoku. Osadzonym odcięto kontakty z rodziną i zakazano spacerów. 5 stycznia 1982 r. nastąpiła brutalna wywózka więźniów. Zacharczuk wraz z grupą białostockich działaczy został przewieziony do Ośrodka Internowania w Suwałkach (przy ul. Wojska Polskiego). Jak opisuje M. Kietliński, warunki w Suwałkach były wyjątkowo surowe: nieogrzewane, zawilgocone cele ze szczurami i zamarzającą w kranach wodą. Inną metodą była tzw. „sucha łaźnia” – internowanych prowadzono szpalerem uzbrojonych funkcjonariuszy ZOMO, zmuszano do rozbierania się do naga i rewidowano, podczas gdy ich cele były demolowane w trakcie tzw. „kipiszów” (rekwirowano m.in. ryngrafy, listy i wiersze). W Suwałkach represjonowani prowadzili opór oparty na solidarności grupowej i wsparciu Kościoła (m.in. podczas wizyty bp. Mikołaja Sasinowskiego pod koniec stycznia 1982 r.).
Jerzy Zacharczuk odzyskał wolność na mocy decyzji nr 48 o uchyleniu internowania z dnia 16 marca 1982 r.
Po wyjściu z internowania Jerzy Zacharczuk nie zaniechał działalności dlatego też pozostawał pod stałym nadzorem Służby Bezpieczeństwa. Uczestniczył w pracach duszpasterstwa ludzi pracy, organizował pomoc dla osób więzionych i ich rodzin oraz działał w strukturach Klubu Więzionych, Internowanych i Represjonowanych (KWIiR) w Białymstoku. Represje dotknęły również jego najbliższą rodzinę – w aktach IPN znajduje się dokumentacja wskazująca na prześladowania i inwigilację skierowaną przeciwko jego synowi, Leszkowi Zacharczukowi.Za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce oraz osiągnięcia w pracy wykonywanej z pożytkiem dla kraju w 2015 r. Jerzy Zacharczuk został odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności – państwowym odznaczeniem nadawanym przez Prezydenta RP na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej działaczom opozycji antykomunistycznej z lat 1956–1989. Krótko po tym, w grudniu 2016 roku, Jerzy Zacharczuk przekazał swój Krzyż Wolności i Solidarności jako wotum dziękczynne do kościoła św. Rocha
w Białymstoku.

Opracowano na podstawie źródeł z IPN.